fbpx

Maak kennis met onderzoeker Gamze Ates


Waar komt u vandaan en hoe lang werkt u al als wetenschapper?
Ik ben geboren en getogen in Limburg. Mijn opa is uit Turkije gekomen om in de mijnen te werken en mijn papa heeft er zelf ook nog een aantal jaren in gewerkt, waarna hij na zijn studie gezinstherapeut werd. Mensen willen helpen maar ook hard werken zit dus in mijn genen. Ik ben altijd geboeid geweest door wat er zich in het menselijk lichaam op celniveau afspeelt, en hoe ziekte en gezondheid vaak al op genetisch en moleculair niveau bepaald worden. Daarom ben ik farmaceutische wetenschappen en geneesmiddelenontwikkeling gaan studeren. Gaandeweg ben ik meer en meer geboeid geraakt door onderzoek. Zoals dat gaat in onderzoek kom je in contact met andere onderzoeksdomeinen en raak je begeesterd door andere gepassioneerde onderzoekers. Het was professor Massie (mijn huidige baas) die mij -tot haar eigen verbazing, denk ik- echt nieuwsgierig heeft gemaakt naar hersenaandoeningen. Ik moest en zou mijn carrière bij haar verderzetten. Maar ik wou eerst ervaring gaan opdoen in het buitenland, zodat ik nieuwe kennis en technologieën naar België kon terugbrengen. Voor ik het goed en wel besefte, zat ik in 2017 met een koffertje op een vliegtuig naar San Diego, California, waar ik onderzoek deed naar een mogelijks nieuw geneesmiddel tegen Alzheimer en ik met hersencellen leerde werken. Drieëneenhalf jaar later vloog ik weer richting België, met twee heel grote koffers en heel veel nieuwe ideeën om in het labo van professor Massie aan de VUB te starten. En daar zit ik nog steeds.

Kunt u het project dat door onze stichting wordt gefinancierd omschrijven?
Een van de dingen die ik meer heb leren appreciëren tijdens mijn periode in Amerika, is het belang van een goed functionerend celmetabolisme of stofwisseling. Cellen moeten energie kunnen produceren om goed te werken en als ze dat niet meer kunnen, loopt er van alles mis. Ik vergelijk het altijd met een nieuwe auto: al zijn alle onderdelen splinternieuw, als je niet tankt, dan zal je niet kunnen rijden. Ook in de ziekte van Alzheimer loopt er vanalles mis met de energievoorziening en met de “motor” van de cellen: de mitochondriën. In onze groep werken wij allemaal op het eiwit ‘xCT’. Dit eiwit zorgt voor het transport van het aminozuur cystine van buiten naar binnen in de cel en tegelijk voor de export van het aminozuur glutamaat. Een beetje zoals een selectieve douanepost: cystine mag binnen, glutamaat mag buiten.
Wij hebben onlangs aangetoond dat muizen die het xCT eiwit niet hebben, langer leven en een intact geheugen behouden tijdens het verouderingsproces. Een van onze hypotheses is dat de afwezigheid van xCT de gezondheid van de mitochondriën ten goede komt. Wij hebben daar aanwijzingen voor in de verouderde hersenen, en andere onderzoekers hebben dit aangetoond in kankercellen. In het project dat door Stichting Alzheimer gesteund wordt, gaan we specifiek in een model van Alzheimer na of we de mitochondriën gezond kunnen houden door het genetisch verwijderen van xCT en of dit dan inderdaad ook voldoende is om het aftakelen van de hersencellen tegen te gaan. Het uiteindelijke doel is om meer inzicht te verwerven in het mechanisme
achter energiefalen in Alzheimer en bij te dragen aan de zoektocht naar een behandelingsstrategie tegen de ziekte.

Wat zou de beste uitkomst van uw onderzoek zijn?
De beste uitkomst zou natuurlijk zijn dat we kunnen aantonen dat de mitochondriën, maar ook de hersencellen in het algemeen, gezonder zijn wanneer ze geen xCT hebben. Dat kan dan een aangrijpingspunt zijn voor het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen. Dat blijft een belangrijk probleem bij Alzheimer: er zijn niet zo heel erg veel aangrijpingspunten gekend waartegen geneesmiddelen ontwikkeld worden. De focus heeft lang op het opruimen van de eiwitaggregaten in de hersenen gelegen. Want dankzij nieuw verworven inzichten hebben we nu begrepen dat het opruimen van de eiwitaggregaten alleen niet voldoende zal zijn.

Was het belangrijk dat uw project wordt gefinancierd door de Stichting Alzheimer Onderzoek?
Als jonge wetenschapper is het erg moeilijk om financiering te vinden die het mogelijk maakt om je onderzoek te kunnen uitbouwen. Meer ervaren onderzoekers hebben al meer bewezen en dus is het misschien een minder groot risico om hen geld toe te vertrouwen. Maar ook jonge onderzoekers hebben goede ideeën die de moeite waard zijn om in te investeren. Ik ben Stichting Alzheimer
dan ook erg dankbaar dat ze mij de kans geven om dit onderzoek te kunnen doen. En natuurlijk een speciale dank aan alle donateurs. Onderzoek doe je nooit alleen, oplossingen vinden tegen de ziekte van Alzheimer zeker ook niet!